جنوب اقیانوس آرام و جزایر کوک، با برخورداری از ذخایر بالقوه عناصر خاکی کمیاب و فلزات استراتژیک، به صحنهای تازه و غیرمنتظره از رقابت معدنی و ژئوپلیتیکی میان آمریکا و چین تبدیل شدهاند.
به گزارش روابط عمومی صدر معادن ایرانیان، جنوب اقیانوس آرام و جزایر کوک، با برخورداری از ذخایر بالقوه عناصر خاکی کمیاب و فلزات استراتژیک، به صحنهای تازه و غیرمنتظره از رقابت معدنی و ژئوپلیتیکی میان آمریکا و چین تبدیل شدهاند.
به نظر میرسد جنوب اقیانوس آرام به جبههای تازه و غیرمنتظره در رقابت میان آمریکا و چین بر سر دسترسی به منابع معدنی جهان تبدیل شده است.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی مینویسد: در ماه اکتبر، یک کشتی تحقیقاتی آمریکایی برای تصویربرداری با کیفیت بالا از کف دریا وارد آبهای اطراف «جزایر کوک» در جنوب اقیانوس آرام شد و تنها چند هفته بعد، یک کشتی چینی با مأموریتی مشابه به همان منطقه اعزام شد. این جزایر که به «بهشت اقیانوس آرام» شهرت دارند، اکنون به محلی برای رقابت مستقیم پکن و واشنگتن بدل شدهاند.
آمریکا و چین به دنبال بهرهبرداری از ذخایر جدید عناصر خاکی کمیاب و سایر مواد معدنی استراتژیک هستند؛ موادی که برای تولید خودروها، جنگندهها، باتریها و محصولات فناورانه ضروریاند. چین در حال حاضر حدود ۹۰ درصد از عرضه تصفیهشده عناصر خاکی کمیاب جهان را در اختیار دارد؛ موضوعی که اهرم فشار قابلتوجهی به پکن در برابر ایالات متحده داده است.
کشورهای حوزه جنوب اقیانوس آرام از منابع معدنی گستردهای برخوردارند، اما این ذخایر تاکنون تا حد زیادی بکر باقی ماندهاند.
در گذشته نیز شرکتهای فعال در حوزه انرژی، مشابه حفاریهای نفتی دریایی، استخراج از کف اقیانوس را پیشنهاد داده بودند؛ اما هزینههای بالا و نگرانیهای جدی زیستمحیطی مانع اجرای این طرحها شده بود.
اکنون با تشدید رقابت آمریکا و چین، معدنکاری فراساحلی بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است و مناطقی مانند جزایر کوک به نقاطی کلیدی برای این رقابت تبدیل شدهاند.
در اوایل سال جاری میلادی، جزایر کوک به توافقی جنجالی با چین دست یافتند که به پکن اجازه میداد در ازای سرمایهگذاری در زیرساختها و صنعت ماهیگیری، به اکتشاف در بستر دریا بپردازد. اگرچه اصل این توافق علنی شد، اما پنهانماندن بخشی از جزئیات، اعتراض مردم محلی و برخی رهبران منطقهای را به دنبال داشت.
در ادامه، چین رهبران جزایر کوک را به این کشور دعوت کرد تا فناوریهای معدنکاری خود را معرفی کند و همزمان، آموزشها و بورسیههایی را برای دانشجویان این جزایر جهت تحصیل در چین در نظر گرفت.
در مقابل، آمریکا که نگران عقب افتادن از چین و از دست دادن این موقعیت راهبردی بود، در ماه اوت با جزایر کوک برای اکتشاف و تأمین مالی استخراج احتمالی از بستر دریا به توافق رسید.
در همین راستا، «دیوید کاپلی» افسر پیشین نیروی دریایی آمریکا و مسئول سیاستگذاری مواد معدنی در دولت ترامپ، سفری شخصی به «راروتونگا» پرجمعیتترین جزیره این مجمعالجزایر انجام داد.
«کلوین پاسفیلد» مدیر فنی انجمن زیستمحیطی Te Ipukarea در این باره میگوید: «این جزایر پتانسیل تبدیل شدن به یک بازیگر قدرتمند را دارند، اما آیا ظرفیت رویارویی با غولها را داریم؟ آیا میدانیم وارد چه مسیری میشویم؟»
تشدید تلاشهای واشنگتن
اقدامات آمریکا در جزایر کوک، بازتاب رویکرد فزاینده دولت ترامپ برای تأمین منابعی است که برای امنیت اقتصادی و نظامی آمریکا حیاتی تلقی میشوند؛ آن هم در شرایطی که چین امسال با محدودسازی دسترسی به مواد معدنی کمیاب، به کسبوکارهای آمریکایی فشار وارد کرده است.
در ماه ژوئیه، پنتاگون از برنامه خود برای خرید ۱۵ درصد از سهام چند میلیارد دلاری شرکت MP Materials، بزرگترین تولیدکننده عناصر خاکی کمیاب آمریکا، خبر داد.
دو ماه پیش از آن نیز واشنگتن با اعمال فشار بر اوکراین، این کشور را به امضای توافقنامهای واداشت که دسترسی آمریکا به منابع معدنی اوکراین را در ازای حمایت نظامی فراهم میکرد.
اکنون، مواد معدنی فراساحلی به اولویت بزرگتری تبدیل شدهاند. در ماه آوریل، دونالد ترامپ فرمان اجرایی تسریع توسعه معدنکاری در اعماق دریا را امضا کرد؛ فرمانی که وعده تسهیل صدور مجوز برای فعالیت شرکتها در آبهای بینالمللی را میداد.
با وجود تردیدهای حقوقی و تعارض با معاهدات سازمان ملل، یک شرکت کانادایی با نام «شرکت فلزات» درخواست مجوز از آمریکا برای استخراج در اقیانوس آرام، میان مکزیک و هاوایی، ارائه کرده است.
دسترسی به ذخایر جزایر کوک از نظر حقوقی سادهتر ارزیابی میشود، زیرا این منابع در محدوده منطقه اقتصادی ویژه قرار دارند؛ موضوعی که بهصورت نظری به این جزایر امکان اعطای مجوز به شرکتهای مختلف را میدهد، هرچند همچنان ابهامات حقوقی متعددی باقی مانده است.
«آنا کلی» معاون سخنگوی کاخ سفید اعلام کرد: «ترامپ، گسترش تولید مواد معدنی حیاتی را به شکلی بیسابقه در اولویت قرار داده است.»
بهشت اقیانوسی با چالشهای بزرگ
جزایر کوک، شامل ۱۵ جزیره در محدودهای تقریباً هماندازه عربستان سعودی، اقتصادی متکی بر گردشگری و کمکهای خارجی دارند. جمعیت این جزایر حدود ۱۵ هزار نفر است و بسیاری از ساکنان برای یافتن فرصتهای شغلی بهتر به کشورهایی مانند نیوزیلند مهاجرت کردهاند.
تقریباً تمام مواد غذایی به جز ماهی، نارگیل و برخی محصولات ریشهای وارد میشود و ساکنان جزایر دورافتاده برای دریافت خدمات درمانی اولیه گاهی ناچار به سفرهای چندروزه دریایی هستند.
با این حال، به دلیل قرار گرفتن این منطقه در نزدیکی گسلهای تکتونیکی، ذخایر بالقوه عظیمی از فلزات نظیر کبالت، مس، منگنز و عناصر خاکی کمیاب در قالب گرههای معدنی در بستر دریا وجود دارد.
مقامات جزایر کوک امیدوارند درآمدهای حاصل از استخراج فراساحلی برای ساخت بیمارستانها و مدارس، نقشی مشابه درآمدهای نفتی برای نروژ ایفا کند.
کمیسر اداره مواد معدنی بستر دریا در این جزایر تأکید میکند: «حفاظت از اقیانوس ضروری است، اما منافع اقتصادی استخراج معادن نیز بسیار قابل توجه خواهد بود.»